این مقاله را به اشتراک بگذارید
در حقوق پیمانکاری، لحظهای که پیمانکار تجهیز کارگاه را آغاز میکند، نقطهی تولد عملی پروژه محسوب میشود. تجهیز کارگاه، اگرچه در ظاهر یک عملیات مقدماتی است، اما از نظر فنی و حقوقی اهمیت بنیادین دارد.در شرایط عمومی پیمان (نشریه ۴۳۱۱ سازمان برنامه و بودجه) این موضوع بهصراحت در ماده 20 تحت عنوان «تجهیز کارگاه» تبیین شده و از ارکان اساسی شروع به کار پیمانکار دانسته شده است
۱. مفهوم تجهیز کارگاه:
مطابق با بند ج ماده 12 سند شرایط عمومی پیمان رایج، تجهیز کارگاه عبارت از عملیات، اقدام ها و تدارکاتی است که باید به صورت موقت برای دوره اجرا انجام شود، تا آغاز کردن وانجام دادن عملیات موضوع پیمان، طبق اسناد و مدارک پیمان، میسر شود. به عبارت دیگر تجهیز کارگاه” عبارت است از مجموعه اقداماتی که پیمانکار برای آمادهسازی محل اجرای کار، استقرار نیرو، ماشینآلات، تأسیسات موقت، تجهیزات ایمنی و سایر وسایل لازم برای آغاز عملیات اجرایی انجام میدهد.در واقع، تجهیز کارگاه حلقهی اتصال میان مرحلهی «پیشقراردادی» و «اجرای واقعی پروژه» است. بدون انجام این مرحله، امکان شروع عملیات اجرایی وجود ندارد و زمانبندی پروژه نیز از تاریخ شروع به تجهیز کارگاه آغاز میشود.
۲. مبانی قانونی و قراردادی:
مطابق با بند الف ماده 20 سند شرایط عمومی پیمان رایج، پيمانكار موظف است كه پس از تحويل گرفتن كارگاه، با توجه به مدت تعيين شده براي تجهيز، طرح جانمايي تجهيز كارگاه را تهيه كرده و پس از تائيد مهندس مشاور، آن را مبناي تجهيز كارگاه قرار دهد. تامين آب، برق، سوخت و مخابرات، و به طور كلي، تجهيز كامل كارگاه، به نحوي كه براي اجراي كار طبق اسناد و مدارك پيمان لازم است، به عهده پيمانكار مي باشد، مگر آنكه در اسناد و مدارك پيمان ، ترتيب ديگري پيش بيني شده باشد.
۳. اهداف تجهیز کارگاه:
تجهیز کارگاه تنها به نصب چند کانکس یا انتقال ماشینآلات محدود نیست؛ بلکه مجموعهای از اهداف فنی، مدیریتی و ایمنی را دنبال میکند:ایجاد شرایط ایمن برای کارکنان و ماشینآلات؛ اطمینان از دسترسی به منابع آب، برق و ارتباطات؛ سازماندهی محل انبار مصالح و اقامت نیروها؛ کاهش زمان توقف و افزایش بهرهوری پروژه؛ پیشگیری از بروز حوادث ناشی از بینظمی و عدم کنترل کارگاه. به بیان دیگر، تجهیز کارگاه زیربنای «نظم اجرایی پروژه» است و نبود آن، منشأ بسیاری از دعاوی بین کارفرما و پیمانکار میگردد.
۴. تعهدات پیمانکار در تجهیز کارگاه:
مطابق مفاد قرارداد و عرف پیمانکاری، مهمترین تعهدات پیمانکار در این مرحله عبارتاند از:
آغاز عملیات تجهیز در مهلت مقرر:
پیمانکار باید ظرف مهلت تعیینشده پس از تحویل زمین، تجهیز کارگاه را شروع کند. تأخیر در این امر ممکن است موجب ضبط تضامین او و یا اعمال جریمه تأخیر گردد.
تحقق الزامات فنی و ایمنی:
تأسیسات و سازههای موقت باید مطابق ضوابط ایمنی و مقررات سازمان آتشنشانی، کار و امور اجتماعی و بخشنامههای سازمان برنامه و بودجه باشد.
حفظ و نگهداری تجهیزات تا پایان پروژه:
حتی در صورت توقف موقت کار یا تعلیق، مسئولیت حفاظت از تجهیزات بر عهده پیمانکار باقی میماند.
تحویل و برچیدن تجهیزات در پایان کار:
پس از اتمام عملیات، پیمانکار موظف است تجهیزات را برچیند و محل را به وضعیت اولیه بازگرداند، مگر اینکه در قرارداد خلاف آن پیشبینی شده باشد.
بیشتر بخوانید
۵. هزینههای تجهیز کارگاه و نحوه پرداخت آن:
در شرایط عمومی پیمان، هزینههای تجهیز کارگاه بخشی از مبلغ پیمان محسوب میشود و معمولاً به صورت مقطوع یا درصدی از مبلغ کل کار پیشبینی میگردد. پرداخت این هزینه معمولاً از محل پیشپرداخت یا صورتوضعیتهای اولیه انجام میشود تا پیمانکار توان تجهیز و آمادهسازی را داشته باشد.هدف از پیشبینی این هزینهها، تقویت بنیه مالی پیمانکار در آغاز پروژه و جلوگیری از توقف کار به دلیل کمبود نقدینگی است.اما لازم است این هزینهها مستند به فاکتورها، گزارش پیشرفت فیزیکی و تأیید مهندس مشاور باشد؛ زیرا در غیر این صورت میتواند منشأ اختلافات حسابرسی یا دعاوی مالی گردد.
۶. آثار حقوقی و اختلافات ناشی از تجهیز کارگاه:
در دعاوی پیمانکاری، یکی از موارد پرتکرار، اختلاف در تفسیر مفهوم تجهیز کارگاه و میزان پیشرفت آن است.
برای مثال: کارفرما ممکن است تجهیز کارگاه را ناقص بداند و از پرداخت صورتوضعیت اولیه خودداری کند؛ در مقابل، پیمانکار ممکن است مدعی باشد که عملیات تجهیز به پایان رسیده و تأخیر ناشی از عوامل بیرونی بوده است. در این موارد، وکیل متخصص دعاوی پیمانکاری با استناد به مستندات فنی (نقشهها، صورتجلسات تحویل، گزارشهای مهندس مشاور) و شرایط عمومی پیمان، میتواند از حقوق موکل خود دفاع نماید.
۷. تفاوت تجهیز کارگاه با تحویل کارگاه:
یکی از اشتباهات رایج در عمل، خلط میان دو اصطلاح «تحویل کارگاه» و «تجهیز کارگاه» است. تحویل کارگاه، اقدامی از سوی کارفرماست و به معنای واگذاری زمین و محل اجرای پروژه به پیمانکار است. تجهیز کارگاه، اقدامی از سوی پیمانکار است و به معنای آمادهسازی و فراهم کردن مقدمات اجرای عملیات. این دو مرحله از نظر حقوقی کاملاً مستقلاند، ولی در زنجیرهی زمانی پروژه، پیوسته به هم هستند. تأخیر در تحویل، موجب تأخیر در تجهیز میشود و بالعکس.
۸. ارتباط با نظام فنی و اجرایی کشور:
در پایگاه رسمی نظام فنی و اجرایی کشور sama.mporg.irدستورالعملهای مشخصی برای نحوه تجهیز کارگاه، میزان هزینههای قابل قبول و استانداردهای ایمنی درج شده است.مطابق این دستورالعملها، تجهیز کارگاه باید با رعایت الزامات زیستمحیطی، ایمنی و فنی انجام شود و گزارش آن در بازههای زمانی مشخص به دستگاه نظارت ارائه گردد.این استانداردها، علاوه بر جنبهی فنی، مبنای تحلیل حقوقی در دعاوی پیمانکاری نیز هستند؛ زیرا هرگاه اختلافی در هزینه یا مدت تجهیز پیش آید، مراجع داوری و قضایی معمولاً به همین ضوابط استناد میکنند.
۹. جمعبندی:
تجهیز کارگاه، نخستین و شاید یکی از مهمترین گامهای اجرایی پروژههای عمرانی است؛ مرحلهای که پیوند میان طراحی و اجرا را برقرار میکند.رعایت دقیق الزامات ماده 20 شرایط عمومی پیمان و بخشنامههای نظام فنی و اجرایی کشور، از بروز اختلافات میان کارفرما و پیمانکار پیشگیری میکند.در صورتی که اختلافی در تفسیر یا اجرای مفاد این مرحله پدید آید، حضور وکیل پیمانکار یا وکیل کارفرما متخصص در حوزه دعاوی پیمانکاری و احداث میتواند مسیر حل اختلاف را کوتاهتر و کمهزینهتر سازد.